شنبه , مهر ۲۷ ۱۳۹۸
قالب وردپرس شرکتی ممبر فیک
خبر فوری
خانه / عمومی / گویش های محلی فرهادگرد

گویش های محلی فرهادگرد

بسم الله الرحمن الرحیم

در این پُست سعی داریم گویش های محلی شهرمون رو در اختیارتون قرار بدیم
متاسفانه خیلی از واژه ها و کلمات به فراموشی سپرده شده

 از میان رفتن یک گویش محلی و یک زبان قومی، به تنهایی رنج آور و تأسف برانگیز است اما دردناک‌تر، آن ‌که از میان رفتن یک زبان یا یک گویش، مساوی است با از بین رفتن یک تاریخ و فرهنگ شفاهی یک قوم و یک ملت، از بین رفتن داستان‌ها، ضرب‌المثل‌ها، خاطرات‌ و… توجه به این مهم، توجه به لزوم حفظ و احیای زبان‌ها و گویش‌های محلی را صد چندان می‌سازد.
لهجه و گویش محلی بخشی از هویّت تاریخی ماست

آغُل = لانه
آمُختَه = انس گرفته ,عادت کرده
اَخُوَه = خمیازه
اَزَقْ = برآمدگی
اَلَم شَنگَه = داد و بیداد کردن
اَیاس =مکانی که آفتاب خور نباشد,مکان سرد
اُستاق = میش بدون بره
اُفتید = افتاد
اُقذَر = اینقدر
اُو = آب
اِیُمْ = این هم
اِی وَر ،اُو وَر =اینطرف ،آن طرف
اَختِلاط = صحبت کردن
اُرْقْ = کپک
اَفتُوْ گِردِش = آفتاب گردان
اَفتُوْوَه = آفتابه
اَلّیزْ = لگد زدن اسب یا الاغ
اوبَر = آن طرف ,اونور
اوْشْبولَک = صدایی از خود در آوردن برای اینکه بقیه اونو پیدا کنند
بِیْ دَم = هوای برفی و سرد
باد بخوریم = تاب بازی کنیم
بادوک = کسی که به خودش مینازد
بالْ خَنَه = طبقه دوم خانه های قدیمی
بانکَهْ  = دبّه
بِتیْکَّنْ = تکان بده
بَد دوْل ,بد تروز = بد ترکیب , زشت
بِرَتْ = برای تو
بَرِتْ كن = تنت کن ,بپوش
بِرِقَّسْ = برق زدن
بُرُّوْفْ بُرُّوْفْ = عجله کردن یک عده برای انجام کاری
بَریشْ = بارش باران
بُقْ = لپ
بُکُتَّن = بزن
بَلیشت ,بالیشت = بالِشت
بَمْبُلْ = اِنقلت , بهانه
بُوْ = باخت
بُوجُول = چیزی گرد و کوچک
بوناک = چیزی که بو میدهد
بووچ = لُپ
به خیز رو , خیز کن = عجله کن ,زودتر برو
به دَر رو = بیا بیرون
بی رَد =گم ،ناپیدا
بیا تَه = بیا پایین
بیا رَدوم = بیا دنبالم
بِیْتَر = بهتر
بیجّی = فرار کن
بِیْداق = چهار نعل رفتن الاغ
بیرینج = برنج
بیسکیبیت = بیسکوییت
پَخُون = ناخن کشیدن
پَخمَه = آدم کم عقل و گیج
پُودَه = خراب یا به اصطلاح میگن طرف پوده کرده یعنی ترش کرده
پُورچَنَه =فضول
پُوفلَه = تاول
پِلَشْتْ = کثیف ،نامرتب
پاسوک ,پاس زدن = خانه این و اون رفتن
پاش ,پاش داد = ریختن چیزی رو زمین ,ریخت
پال پالک = گشتن
پَتْ = موهای به ریخته
پُتَّکْ پُتَّک = کم کم
پُتُوْرو = در سایه آفتاب نشستن،یک جا نشستن
پُرْتُوْ = ول کردن یا انداختن چیزی
پُرْتُو دِه = ولش کن
پَرواز = تخته
پِکَرْ = غمگین
پِلَخْ ,لَق = تخم مرغی که خراب شده باشد
پلخمون = تیر و کمانی را گویند که با کش، پلاستیک و جیر سنگ پرتاب میکند
پُورْچَنِگی نکن = فضولی نکن
پُورْمُوچُوک = مچاله
پُورموچوکَه = مچاله شده
پُوْشْتِ بُومبْ = پشت بام
پُوْکَّکْ = پرش ,پریدن
پیرزال = پیر زن
پیشینگْ = ریختن آب
پِیْنُمْ ,پِیْنومِکی = پنهان ,پنهانی
پَیَهْ ,اَتیش برق = رعد و برق
پیَلَهْ = پیاله
تُوْ  = پیچاندن ،تب داشتن
تُوْرُو = صورت
تُورُوش = ترش
تُوشْلَه = تیله
تِبَنَهْ = سوزن بزرگ
تِلِپْ = خودتو به زور جایی جا کردن
تِیْ = داخل ،مثلا میگیم قاشقم افتید تی قابلمه
تَه رُوْ = پیاده شو
تِرْسُنُوک = ترسو
تِرْقَزْ , قَرَهْ = پرت کردن,انداختن
تِزَر , گاش = محل نگه داری دام ها
تَسمَه = کمربند
تَقْچَهْ = مرغ یک ساله
تمُبُون , تومُّون = شلوار
تُنُوک = جدا از هم
توشْک = گوساله ماده
تولَه = ریزه میزه
تولِکَه ,هولْکَه = هل دادن
تیار کن = تعمیر کن ,درستش کن
تیْارَه = درسته
جَلَه = تگرگ
جُویَه = جوب آب
جِمَل = دوقلو
جَر مکشی = کل کل میکنی
جُرَّه = کم سن و سال
جِغَل = جر زدن
جِغَل دُوْوی نکن = جر نزن
جِغَل دُوْ = کسی که همیشه جر زنی میکند
جِلِقْدَه ,جِلِت = جلیقه,ژاکت بدون آستین
جول جول = تکان خوردن
جولَّسْ = تکان خوردن
جولّی = چیز کوچک و ریز
جیشْت = زشت و بد ترکیب
چَرقَد = چارقد ،روسری
چُخْت = سقف اتاق
چُرْ = دزدین
چُرنَه = لوله خروجی قوری
چُوری = النگو
چُولِه غِزَک = مترسک
چِغَل = زبر ، ضخیم
چاخُو = چاه کن
چراغ ره بوکوش = لامپ رو خاموش کن
چُزْ قَر ؟ = چقدر ؟
چِشُم خیرَه = لجباز
چِلچراغ = لوستر
چَمْ = قلق
چِمدَنم = نمیدانم
چوری = النگو
چیکمه = چکمه
چیلیک = پیت ,ظرفی که با آن در بخاری نفت میریختند
چینگ = نوک ،منقار
چینگال = چنگال
چینگته ببند = دهانت را ببند
حُوْلی = حیاط
حَمُّمْ = حمام
خَکیستَر = خاکستر
خَنَه = خانه
خُلُووَک =نوعی آش محلی
خُل مِدَنگ = آدم کم عقل
خُوْ = خواب
خُوردی ،خُورْدو = کوچک
خُونوک = هوای سرد ،کنایه از آدم بی نمک
خِدَت = با تو
خِدَتا = با شما
خِدَش = با او
خِدَشا = با آنها
خِدِی =همراه ،با هم
خاب = خب ,باشه
خُوم = خام
خیشْت = خشت ،آجر
خیره = نترس
خیزَه = کشوی میز
خیلتن = نوعی کیف پول از جنس پارچه که به گردن میانداختند
دُوْری = بشقاب
دِ کوجِه مِری = به کجا می روی
دِرچَه = پنجره
دِلَنْگون = آویزان
دُخُوْ رو = بخواب
در گریفت = آتش گرفت
دِرْچَه = پنجره
دُرُّوْ = زود
دِسْ خُوْ = علف زن دستی
دِسْکَلَه , علف درو = داس
دَقَه = دقیقه
دِگور ری تو = خاک تو سرت
دَنَه = دانه ، تخمه
دُوْ = فحش ,فحش دادن
دورکِشا = خیز برداشتن
دول = سطل
دولَّخ = گرد و خاک
دوْلَه = زوزه گرگ یا شغال
دیفال = دیوار
دیکُن = دکان ,مغازه
دیمبال , دیمبال اُفتید = عقب , عقب افتاد
رارِندَه = راننده
روْزِه خَنی = مجلس روزه
روغن زرد = روغن حیوانی
رِیْ کُن = بفرست
ریجَه = طناب
زُلفی = گیره در
زُمُخت = نوعی مزه بد
زِرْچُوْوَه = زرد چوبه
زِکَنْ = زور زدن
زِلَّهْ = خسته
زِوَلَه = چونه خمیر
زینْگیچَه = ارنج دست
سَر کُن = مداد تراش
سُلاخ ،قال = سوراخ
سِبیسک = یونجِه
سِلَّه = سبد
سارُقْ = پارچه ای که ظروف غذا را در آن میپیچند
سِرْ وِ رَد = دنبال کردن
سَرپایی = دمپایی
سِرْخَنَه = سوراخ سقف خانه های قدیمی
سَرْقْ = گیج
سَقِج ,سَقیچ = آدامس
سُمارُق = قارچ
سوسِه لینگ = لاغر و قد کوتاه ,نام نوعی پرنده
شِر شِرَه = کاغذ کشی
شِرْنی = شیرینی
شَخْلَه = سریع ,زود
شَرْشَری = آبشار
شُل تمُّون = آدم بی دست و پا
شوخَنی = شب خوانی ، مناجات
شور بده = هم بزن
شوشْتُم = شستم
ضِلَرْ = ضرر
طاس = کاسه ،کَچَل
عافی = کسی که تند تند غذا میخورد
عَقِبِکا = دنده عقب رفتن
عُقْچَه = سکسکه
غُطَّه = آب تنی
فِرفِروک = فرفره
فرناق = سوراخ بینی
قَبِرْقَه = دنده های پهلوی بدن انسان
قُچّاق = پرزور ،پر قدرت ،با قدرت
قُرِّ دُبَّه = بالا و پایینی
قُوَّه = باطری
قِلَه = ده ،روستا
قِلِفت = قابلمه
قارقارک = چیزی که صدای گوش خراش بدهد
قاقْ = خشک
قال قالک = اینو و اونور رو گشتن ,دنبال چیزی بودن
قُچّاق = قوی و پر زور
قُچّاق بور = قاچاقچی مواد مخدر
قُشاد = پهن اسب یا الاغ
قِقْ ,قُورو = داد ,داد زدن
قَلب = کوههایی که شیب تند داشته باشند
قُلُمْبَه = درشت,تیکه انداختن
قیسی = توت خشک شده
قیْماغ = سرشیر
قَیُوم = قایم
کَقْ = میوه نارس
کُخ کِلخ = حشره ها
کُدو = کدام
کُوتَنَه = تپه کردن خاک
کُوجِه = کجا
کُوْشْ = کفش
کُولون = بزرگ
کُوْنَه =کهنه، پارچه کهنه
کِتَل ,پالن = چیزی که روی خر می اندازند
کِرَت = دفعه
کِشتِه = میوه خشک
کِلَپچ ،پُوز,چِنَق = چانه
کِلَف زِدن = گاز زدن
کِلَوَنگ = الاف بودن،منتظر بودن،گذراندن
کِلَّه کِرد = به سوی جایی رفتن
کِلیک = انگشت
کِیْسْ = کیک ،شیرینی
کال = محل عبور آب
کَسَه = کاسه
کَل , تاس = کچل
کَلِه کَلَه = بالا و پایین قیچی زدن
کوت = جمع کردن چیزی در یکجا
کوکا = نوشابه
کُوْکُوْ = پارس کردن سگ
کونگور = غمگین
کیسَن = جیب
کیلی = کلید
گَرِّدَه = لاستیک موتور یا دوچرخه
گُردَه ،گوردوک= کلیه
گُلُمبِتی  = تپه مانند ،بلندی
گِرنِخ = نوعی فحش
گاشْ = طویله
گپ نزن = حرف نزن
گَرْگ = حیوانی که موهای بدنش ریخته باشه
گُل گُلُوْ = گل محمدی
گُم بِزی = سقف خانه های قدیمی که قوس دار بود
گوش ماهی = صدف
گوشنَه = گرسنه , خسیس
گیلّی = هندوانه کوچک
لَتَّه = پارچه کهنه
لُکَّه = مچاله ,روی هم ریختن چیزی
لُمبَه = کلفت
لوش = لجن
لاجون =ضعیف
لَپَّر = سنگ یا چیزی به اندازه کف دست که تخت و صاف باشد
لَخ کُوْش = لنگه کفش
لَقْ = لخت
لُمْبید = فروریخت،خراب شد
لِمَشْتْ = کثیف
لُوْ = لب
لوده = فحاش
لیزِنْدونوک = سرسره ,لیز
لیسان = نیسان
مَقبول = خوشگل
مُس مُس = معطل کردن
مُستُراب = مستراح ،دستشویی
مُلّاق = پشتک
مال = حیوان اهلی ( گاو یا گوسفند)
مِپِلِکید = این اطراف میگشت
مِخِری = برام میخریش ؟
مِخَه = میخواهد
مِسْکَه = کره
مُشقُل زُمبَه = مشغول الذمه , مدیون
مِلِخَّنیم = میگذرونیم
مُلُمْبُنْد = دلپی مى خورد
مُوْ =من
میْدُوْن = بیرون
نِزمْ = مه
نِمَیوم = نمی خوام
ناخوش = بیمار،مریض
ناسوس = تلمبه دوچرخه
ناشُور = کثیف
نَلینْ = دوشک
نُماشُمْ = دم عصر
نُوْدوشور = ناودون
نیَه = نیست
وِرچُپه = برعکس
وِرلیگ = ایستاده
یَلَه دِه=ول كن
واز = باز ، دوباره
واز رفت = باز شد
وَرپا ,ورپاکا = ایستاده
وَرجی وَرجی = بالا و پایین پریدن
چُپَّه = برعكس
وَخیز ,وَخِز, وخَِه = پاشو
وَردیشْت = برداشت
وِرْقِیْز = عصبانی
وَرمِخِزوم = پا میشم
هَپّیشُوْ = عطسه کردن
هَمو جور =همینطور
هیشْتُوْیی = حالت چطوره
هم زُلف = باجناق
هُوْلِکی = دستپاچه شدن
هَوَنگ = هاونگ
هیشتُوْ ؟ = چطوری ،چجوری
هینگو =
یَخَن = یقه
یَرِه گَه = علامت اشاره به شخص سوم شخص مفرد (او)

نسبتهای فامیلی

آقْ مُلّا = شوهر خواهر
آقْْ میرزا = شوهر خواهر ،شوهر خاله
بَجَهْ = باجناق
بابو = پدر بزرگ
بُرار , بِرار = برادر
بی بی= مادر بزرگ
پیَرْ = پدر
خَلَه = خاله
خُسُر = پدر زن ,پدر شوهر
خُشْ = مادر زن ,مادر شوهر
خوهر = خواهر
مَدَرْ = مادر
نِواسه ،نِوَسَه = نوه
وُسنی = زن شوهر , هوو
یِیْری = جاری

نام ها

اِبرام ,اِبرِیْم= ابراهیم
اِسْمال,اِسْمِیْل = اسماعیل
غُلْمِسِیْن = غلام حسین
مَنْدِسِیْن = محمد حسین
مَنْدَلی = محمد علی
مِیْ دی , مِهْتی = مهدی
اِیْ سُوف = یوسف
مُشْتُبا = مجتبی
یاقوب = یعقوب

حیوانات

بُزُنقَرَه =خارپشت
بُزغَلَه مار = بزمجّه
بُقْلَمو = بوقلمون
جِغنَه = شاهین ،باز
جَلْ = نوعی پرنده
چُغوک = گنجشک
چرخ ریسو = پرستو
خارانو = جوجه تیغی
دَل سگ = سگ ماده
شتر زِنَک = نوعی رتیل
شو پِرَک ،شَپّوروک = شب پره
شوبوش = شپش
غورْبَغَّه = قورباغه
کُخ = کرم
کُنقُض = سوسک
کُوْک = کبک
کِشَف = لاک پشت
کِلپَسَه = مارمولک
کِیْک =کک
کفتر = کبوتر
کِلَوُوْ = نوعی موش
کوچوک =توله سگ
گُوْ = گاو
گوش خِزَک = هزار پا
لَق لَق دُمْبَک = نوزاد غورباقه
مَچْ خر ,ماچّه  = خر ماده
مَروْچَه = مورچه
موسی کو تِقی = فاخته

میوه ها و سبزیجات

اَخکوک = بادام یا زرد آلو نارس
جُوْز = گردو
خیال = خیار
سُوْزی = سبزی
سیبچْه = خربزه یا خیار نارس
کودو = کدو
گُرْجَه = گوچه فرنگی
هَندِوَنَه = هندوانه

رنگ ها

خَکیسْتِری = خاکستری
سُوْز = سبز
قیرمیز = قرمز

 

اصطلاحات

بُوچّاشِه پُر باد کِرده = اَخم هاش رو کرده تو هم ،ناراحت شده
بادوکی نکن = به خودت نناز
بَمْبُلْ بَزی نکن = نپیچون , بهانه نیار
تیاری ؟ = خوبی ؟ , بهتری ؟
دُوْلِشِه نیار = خودتو به اون راه نزن
کِلَوَنگِتوم = به یادت هستم ,تو فکرتم
مِخَری ؟ = تنت میخاره ؟
نِزمام تَه نِشَست = حالم گرفته شد
وَخِه یَرَه = دروغ نگو
هِیْ  کِلَّتِه بِگِرْدُمْ = دمت گرم ,ایول

یه حرف به خصوص داریم که تویه دنیا تکه = خَ , خَ خودش به تنهایی معنی خاصی نمیده ولی اگر با کلمه ی دیگری ترکیب بشه یک دنیا مفهوم پشتش هست

مثلا : خَ تَنیست = خواهد توانست – این یک کنایه است به یه نفر که نمیتونه کاری رو انجام بده ولی میخواد انجامش بده و به کنایه گفته میشه که خَ تَنیست ,در اصل اینجا منظور اینه که نمیتونه اون کار رو انجام بده !

اگر شما هم واژه ها ،کلمات یا اصطلاحاتی رو به ذهنتون میرسه در قسمت نظرات این مطلب برای ما ارسال کنید .

بیشتر لغات فقط خاص منطقه فرهادگرد میباشد .

این مطلب هر چند وقت یکبار بروزرسانی میشود .

گرد آورنده : امیر توکّلی

وب سایت شهر تاریخی و شهید پرور فرهادگرد

farhadjerd.ir

کانال تلگرامی فرهادگرد آنلاین

۴ دیدگاه ها

  1. سلام خیلی مدرزمه بعضی کلمات رونزم گرفته دیده نمره

  2. خیلی جالب بود . باید این گویش ها رو حفظ کرد

  3. سلام ، این پیغام از طرف سایت کُشِن براتون ارسال شده و قصد داریم یک ابزار حرفه ای برای توصیف محصولاتتون در شبکه های اجتماعی و وبسایت ها معرفی کنیم.
    کُشِن یه انیمیشن 60 ثانیه ای که خدمت یا کالای شما رو برای مشتری توصیف میکنه ، ویژگی ها و مزیتش رو نام میبره ، نحوه ی استفاده رو توضیح میده و ازش دعوت میکنه تا مشتری برند شما بشه.
    قیمت هر کُشِن بین 100 الی 400 هزار تومانه که البته میتونی در چهارشنبه بازار کشن 50% تخفیف هم بگیری.
    تیم حرفه ای کُشِن از طراحی سناریو انیمیشن تا گویندگی و طراحی گرافیکی رو به عهده داره.
    برای دیدن ویدئو معرفی کُشِن و نمونه کارهامون به لینک زیر در اینستاگرام مراجعه کن :
    https://www.instagram.com/instamotion.ir
    و یا از روشهای زیر با ما در ارتباط باش.
    http://www.cotion.ir
    09100909938 (تلگرام و واتساپ)
    02188891145

  4. اَلیش =عوض کردن/پندرُم=گمان می‌کنم /مِلِت=میش بدون بره /کاوور=میش جوان/کَغَذ=کاغذ/چولِغِزَک =لاغر و نحیف/پُلاس=فرش/دِسکَله =داس/ایشتو =چطور/اِبرِم ‌‌‌‌، ابرام=ابراهیم

پاسخ دادن به علی لغو پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.